Cümlede Gereklilik Anlamı Bir eylemin yapılmasının zorunlu olduğunu bildiren cümlelerdeki anlamdır. Gereklilik, eyleme eklenen “-malı/-meli” ekleriyle sağlanır. Örneğin “Hafta sonunda yapılacak toplantıya hazırlıklı gelmelisiniz.” Cümlesinde gereklilik anlamı vardır. Ayrıca kimi sözcüklerle de cümleye “gereklilik” anlamı kazandırılabilir. Örneğin “Bir anlatı oluşturabilmek için en az iki eylemi kullanmak zorunludur.” cümlesinde gereklilik anlamı […]

Cümlede Koşul Anlamı Koşul: Ana cümlede belirtilen yargının gerçekleşmesinin yan cümledeki şarta bağlanmasıyla otaya çıkar. Cümlede koşul anlamı, genel olarak, şart eki dediğimiz “-sa/-se” eklerinden uygun olanının sözcüğe eklenmesiyle gerçekleşir: Geçmişin sosyolojik ve ekonomik yapılarını çözümlersek çağımızdan önceki resim ve romanı anlayabiliriz. Cümleye yukarıdaki ekler kullanılmadan da anlamsal olarak koşul […]

Cümlede Neden–Sonuç İlişkisi   Bir eylemin neden yapıldığını eylemle birlikte anlatan cümlelerde bulunur. Bu tür cümleler birleşik ya da sıralı yapıdadır. Bu tür cümlelerde neden ve sonuç bildiren eylemlerin her ikisi de yapılmıştır, tamamlanmıştır. Atasözleri ve deyimlere şiirlerinde bolca yer verdiği için şiiri konuşma diline yakındır. Neden (gerekçe): “Atasözleri ve deyimlere […]

Cümlede Amaç–Sonuç İlişkisi Belirli bir amaç taşıyan eylemlerin yapılma gerekçesini içeren cümledeki anlamdır. Bu türdeki cümleler bileşik yapılıdır. Bu tür cümlelerde amaç; “yapılacak, yapılması tasarlanan, gerçekleştirilmek istenen” düşünceyi içerir. Sonuç ise amaca bağlı olarak yapılan, tamamlanan, bitirilen eylemi bildirir. Amaç–sonuç cümleleri “için, diye, üzere” edatlarıyla kurulur: “Bu kitapları okumak için […]

Cümlede Olumluluk – Olumsuzluk Anlamları   Olumluluk Anlamı: Cümlede bildirilen eylemin gerçekleştiği, gerçekleşeceği ya da sözü edilen varlığın bulunduğu, bulunacağını bildiren cümledeki anlamdır. Örnekler Sanatçının bize tanıttığı kurgusal dünyayı kabul ederiz. Kimi batıl inançlarımızın kökeni çok eskilere dayanır. Olumsuzluk Anlamı: Çeşitli ekler ve sözcükler kullanılarak cümlede bildirilen eylemin gerçekleşmediği, gerçekleşmeyeceğini ya […]

Cümlede Nesnel – Öznel Anlatım Nesnel Anlatım:  İletilen bilgi kesinlik taşır, bilgide kişisel değerlendirme bulunmaz. Nesnel anlatımda yorum değil, yansıtma vardır. Yargı, kişiden kişiye değişmez: Eğitimini tamamladıktan sonra gazetecilik hayatına başladı. Batılı anlamdaki tiyatro, Tanzimat devriyle birlikte edebiyatımızda yer almıştır. Öznel Anlatım: Anlatıcının değer yargılarını yansıtan anlatımdır. Bu nedenle kişiseldir. […]

Cümlede Doğrudan ve Dolaylı Anlatım Doğrudan Anlatım: Cümledeki anlamın aracısız olarak aktarılmasıdır. Bu tür cümlelerde söz, hiçbir değişikliğe uğramadan, “…geleceksiniz, dedi.” biçiminde olduğu gibi, doğrudan aktarılır: Yaptığı açıklamada “Sanat ile iş arasında keskin zıtlıklar yoktur.” dedi. Sanatçı, para için üretiyorsa piyasa koşullarını bilmelidir, diyor. Dolaylı Anlatım: Sözün bazı değişikliklerle anlamı […]

Cümlede Abartma Anlamı Abartma, bir durumu olduğundan büyük ya da küçük göstermedir. Aşağıdaki cümlelerde durum, abartılarak söylenmiştir: Fırtına böyle sürerse dünyayı bile yerinden oynatır. Kitabı saatlerdir karıştırıyorsun ama bir kelime bile okumadın.

Cümlede Mecaz Anlam Mecaz, bir sözün gerçek anlamı dışında başka bir anlamda kullanılmasıdır: Usta sanatçılar, donmuş zihinlere resimleriyle, şiirleriyle farklı dünyalar gösterir. “Donmak” eylemi, gerçekte, “soğuğun etkisiyle katı duruma gelmek, buz tutmak” anlamında kullanılır. Bu cümledeki “zihnin donması” sözü ile “zihnin buz tutması, katı duruma gelmesi” anlatılmamaktadır. Burada “donmak” sözcüğü, […]

Cümleleri Anlamsal Yönden Birleştirme Bu uygulama, iki farklı cümledeki anlamın tek bir yargıda birleştirilmesine dayanır. Cümleleri birleştirirken her iki cümledeki anlamın korunması esastır. Bu türdeki soruları çözerken ilk cümlenin ikinciyi ya da ikinci cümlenin ilkini anlamsal ve yapısal yönlerden tamamlaması sağlanmalıdır. Örneğin I. cümle: İnsan, doğası gereği, temel gereksinimlerini sürekli […]

Kesinlik Bildiren Cümleler Cümlede temel yargıyı destekleyen yan cümleciklerin her biri kendi içinde anlamsal bir değer taşır. Bu nedenle bir cümleyi anlamsal olarak değerlendirirken yan cümleciklerin bildirdikleri anlamların da farkında olmak gerekir. Bu türden soruların çözümünde seçeneklerde bildirilen yargıların “bir bütün olarak” cümlede yer alıp almadığı sorgulanmalıdır.  Cümledeki yüklem ile […]

Anlamca Ortak Cümleler Bir duygu ya da düşüncenin farklı sözcüklerle ifade edilmesidir. Bu tür cümleler ortak anlam taşıyan (eş anlamlı sözcükler ya da söz gruplarıyla kurulur. Örneğin “Kendine ayırdığı bütün zamanı kütüphanede geçirir.” cümlesini  “Boş vakitlerinde kütüphanede olur.” biçiminde söylemek mümkündür, çünkü her iki cümlede de anlam ortaklığı vardır. Anlam […]

CÜMLEDE ANLAM VE ANLATIM TEST 1 1. (I) eğitildikleri mesleklerde çalışmaları (II) toplumun ihtiyaçları açısından eğitilmeleri (III) ülkemizin kalkınması açısından bireylerin (IV) kritik ve büyük önem taşımaktadır (V) üretken ve verimli olmaları Numaralı sözler, hangi sıralamayla anlamlı bir cümleye dönüşür? A) II – III – I – V – IV                        […]

Cümlede Anlam ve Anlatım Cümle, bir duygu ya da düşünceyi yargı yoluyla aktaran söz dizisidir. Cümledeki her sözcük ve sözcük grubu yargıya anlamsal değer kazandırır. Günlük yaşantımızda da bir eylemi, durumu aktarırken sözcüklerden yararlanırız ancak aktarma eylemini gerçekleştirirken cümlemizi anlamca zenginleştirmek de isteriz.  Böylece anlatımı tekdüzelikten kurtarır, okuyucunun ya da […]

ZAMİRLER (ADILLAR) Zamirler, isimlerin yerini cümlede geçici olarak tutan sözcük ve eklerdir. Zamir, her yönüyle isme benzer. İsimlere gelen çekim eklerini alırlar, cümlede isimler gibi tamlamalar kurarlar. Cümlede isimlerin üstlendikleri tüm görevleri üstlenirler. Zamirlerin Çeşitleri: A) SÖZCÜK DURUMUNDAKİ ZAMİRLER: 1. Kişi (Şahıs) Zamirleri: Kişi isimlerinin yerine geçen zamirlerdir: Ben, sen, […]

1. (I) Kitaplarında daima zaman atlamaları var. (II) En son hangi karakteri tanıdığınızı bile unutuyorsunuz. (III) Siz de karmaşık bir rüyanın içindesiniz artık. (IV) Okur olarak rahat bırakmalısınız kendinizi. (V) Bakalım bu rüya âlemi sizi nereye götürecek? Bu parçadaki numaralı cümlelerden hangisinin ögeleri -sırasıyla- dolaylı tümleç, zarf tümleci, özne ve […]

John Steinbeck’in “Gazap Üzümleri” romanından (*); Otostopçu ayağa kalktı, pencerelerin arasından ona baktı: “Beni alır mısın, Bayım ?” Şoför çabucak dönüp bir an arkaya, lokantaya doğru bakarak, “Yolcu almaz yazısım görmedin mi?” diye sordu. “Gördüm tabii. Ama bazen zengin domuzun biri zorla böyle yazılar koydurtsa bile, iyi insan yine de […]

Christy Brown’un “Sol Ayağım” romanından*; …Hâlâ anlaşılır şekilde konuşamıyordum ama şimdiden ailedekilerin az çok anlayabileceği bir çeşit homurtulu lisanım olmuştu. Zorlandığımda ve onlar ne demek istediğimi anlamadığında zemini işaret ediyor ve sol ayağımla kelimeleri yazıyordum. Yazmak istediğim kelimelerin harflerini yazamadığımda öfkeye kapılıyordum ve bu benim daha anlamsız homurdanmama neden oluyordu. […]

NİDA: Seslenme içeren ünlem sözcüklerini şiirde kullanma sanatıdır: Çatma kurban olayım çehreni ey nazlı hilal!           Ey bu toprakları için toprağa düşmüş asker               Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü!                  Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç

RÜCU: Bir düşünceyi dile getirip sonra bu düşünceden caymış gibi görünerek aynı düşünceyi tekrar ve güçlü bir şekilde dile getirme sanatıdır: Erbab-ı teşahün çoğalıp şair azaldı Yok öyle değil şairin ancak adı kaldı.

TARİZ: Alay, iğneleme ya da eleştiri içeren söyleyişlerdir: Bu sesinle bülbülleri bile ağlatırsın. Kefil olduğunuz bekçisi hakikaten güvenilir çıktı; üç gün sonra bizim kasayı yüklenip kayboldu.

İRSALİMESEL: Anlatımı güçlendirmek için şiirde herkesçe bilinen atasözü ya da özdeyişlere yer vermektir: Balık baştan kokar bunu bilmemek Seyrânî gâfilin ahmaklığından Ehl-i dillerde bu mesel anılır  Kim ki çok söyler ise çok yanılır Bal tutan kimse meseldir ki yalar parmağını  Bu sözün ma’nisini etmede iz’an iyidir

İSTİFHAM: Sözü cevap beklemeksizin anlamı güçlendirmek amacıyla soru soruyormuş gibi kullanma sanatıdır: Hani o, bırakıp giderken seni / Bu öksüz tavrını takmayacaktın? Alnına koyarken veda busemi / Yüzüme bu türlü bakmayacaktın? Gelse de en acı sözler dilime / Uçacak sanırım birkaç kelime Bir alev halinde düştün elime / Hani ey […]

TECAHÜLÜARİF: Bir anlam inceliği yaratmak için şairin çok iyi bildiği bir şeyi bilmiyor görünmesi sanatıdır: Gökyüzünün başka rengi de varmış Geç fark ettim taşın sert olduğunu Su insanı boğar, ateş yakarmış Her doğan günün bir dert olduğunu İnsan bu yaşa gelince anlarmış Bu şiirdeki dizelerin tümünde tecahülüarif sanatı yapılmıştır. Örnekler: […]

TEKRİR: Sözün etkisini güçlendirmek için bir sözü ya da sözcük grubunu tekrarlama sanatıdır. Kimsesizim kimsem yoktur herkesin var kimsesiKimsesiz kaldım medet kıl kimsesizler kimsesi. dizelerinde “kimsesiz” sözcüğü tekrarlanarak tekrir sanatı yapılmıştır. Bu yağmur. Bu yağmur. Bu kıldan inceÖpüşten yumuşak yağan bu yağmurBu yağmur. Bu yağmur. Bir gün dininceAynalar yüzümüzü tanımaz […]

TENASÜP: Aralarında anlamca yakınlık bulunan sözcüklerin bir dize, beyit ya da dörtlükte kullanılmasıdır: Kafa, göz, gövde, kol, bacak, çene, parmak, el, ayak Boşanır sırtlara vadilere sağnak sağnak  dizelerinde insana ait organlar sıralanarak tenasüp sanatı yapılmıştır. Örnekler: Yunus ki nergiste güler, gülde kanar Kırlarda gelincikte onun bağrı yanar Yine bahar geldi bülbül sesinden  Seda verip […]

TELMİH: Tarihte yaşamış ünlü ve tanına bir kişiyi ya da bir olayı hatırlatma sanatıdır: Gökyüzünde İsa ile / Tûr Dağı’nda Musa ile Elindeki asa ile / Çağırayım Mevla’m seni dizelerinde Hz. İsa’nın gökyüzüne yükselmesi, Hz. Musa’nın Tur Dağı’nda Allah’ın tecellisini görmesi ve asasının yılana dönüşmesi hatırlatılıyor. Beni bende demen bende […]

HÜSNÜTALİL: Gerçek bir olayı şairane, güzel ve hayali bir nedene bağlama sanatıdır. Hüsnütalil, genellikle Divan edebiyatında kullanılan bir sanattır. Bu sanatta, anlatılan olayın ya da durumun mutlaka gerçek bir sebebi vardır. Şair, bu gerçeği güzelleştirmek için kendi hayal dünyasında değiştirir, olayı ya da durumu hayali bir nedene bağlar. Ancak bu […]

TEŞHİS (KİŞİLEŞTİRME) ve İNTAK (KONUŞTURMA): İnsan dışındaki varlıklara insan özelliğini verme sanatına teşhis, insan özelliği verilen varlıkları konuşturma sanatına da intak denir: “Çamlar hüzünlü, yollara düşmüş söğütle çınar”  dizesinde “çam, söğüt ve çınar” ağaçları insan gibi düşünüldüğü için teşhis sanatı yapılmıştır. Örnekler: Çiçekler, rüzgârla dans ediyor. Ey köyleri hududa bağlayan […]