Zarf-Fiil

1. Zarf-fiiller, fiillerin kök ya da gövdelerine getirilen “-a/ -e,  -arak/-erek, -ınca/-ince, -alı/-eli, -ıp/-ip,  -madan/-meden, -asıya/-esiye, -ken,  -dıkça/-dikçe, ir… mez/ -ır… maz, -dığında/-diğinde, -a… -a/-e… -e, -maksızın/-meksizin, -casına/-cesine” ekleriyle yapılır:

bak-a bak-a,  gör-e gör-e, koş-arak, gülerek, yaz-ınca, gel-ince, duy-alı, bil-eli, alı-ıp, seç-ip, gül-üp, koş-up, duy-madan, iç-meden, tap-asıya, öl-esiye, düşer-ken, yaz-dıkça, bil-dikçe, al-ır almaz, gör-ür gör-mez, duy-ar duy-maz, çık-tığında, bil-diğinde, dur-maksınız, dinle-meksizin, uçar-casına, ölür-cesine…

2. Zarf-fiiller anlam yönünden fiil, görev yönünden zarf durumundadır. 

3. Zarf-fiiller cümlede, zarfların üstlendiği “zarf tümleci” görevini üstlenir. Ayrıca sıfatların önlerine gelerek “derecelendirme” görevi de yüklenirler:

Üzüntüler, paylaşılınca azalır.    (paylaşıl-ınca: zarf-fiil ve zarf tümleci)

Durmaksızın yağan yağmur, sokakları yürünemez hâle getirdi.   (durmak-sızın: zarf-fiil, yağ-an: sıfat-fiil, yağmur: isim; durmaksızın yağan yağmur: sıfat tamlaması + özne)

4. Zarf-fiiller, önlerine kelimeler alarak zarf-fiil grupları oluştururlar:

isim + zarf-fiil: yaz gel-ince, su iç-meden, kitap oku-y-unca…

(Dünya dön-dükçe yeni fikirler ortaya çıkar.  (Yeni fikirler ne zaman ortaya çıkar?  — dünya döndükçe: zarf-fiil grubu + zarf tümleci)

isim + -i durum eki + zarf-fiil: ev-i topla-y-ıp,  kitaplar-ı okur-ken, su-y-u iç-meden…

isim + -e durum eki + zarf-fiil: çevre-y-e bak-a bak-a, gönlü-n-e düş-ünce, yol-a çık-ıp…

isim + -de durum eki + zarf-fiil:  ev-de otur-up, sokak-ta gör-ünce, kitap-ta oku-y-unca…

isim + -den durum eki + zarf-fiil: ağaç-tan topla-y-ınca, çarşı-dan gel-diğinde, şiir-den anla-maksızın…

5. Zarf-fiiller, anlamca fiil oldukları için kullanıldıkları cümleleri yapıca “girişik birleşik cümle” yaparlar:

Günlük yaşantısında bir engelle karşılaşan insan, çoğu zaman düşünmeksizin davranır.

Okulu bitirince başka bir kente taşındı.

6. Zarf-fiiller, aldıkları ekler nedeniyle “türemiş sözcük” durumundadır.

7. Yaygın olarak kullanılan bazı zarf-fiiller kalıcı olarak zarfa dönüşmüştür:

Piknikte doyasıya eğlendik. Yumurtaları marketten veresiye aldılar.

 

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözler zarf-fiildir:

Bu sunumu hazırlamak için ölesiye çalıştı.

Sporcular, mola almaksızın antrenman yapıyor.

Arabayı ite kaka çalıştırdılar.

Çalışmasını bitirince bir kafede buluştular.

Çantasını kapıp sokağa fırladı.

edebiyatvadisi

Next Post

Anlatımda Sayıp Dökmelere Yer Verme

Çar Nis 22 , 2020
Bir işin türlü durumlarını, bir bütünün parçalarını akılda yer edecek biçimde art arda sıralayıp söylemektir. Sayıp dökmeler aracılığıyla temel duygu ya da düşünce daha etkili biçimde söylenmiş olur. Sıralanan durum ya da nesneler, mutlaka bütünün parçalarını oluşturmalıdır: Örnek 1: İnsanları yaptıkları işler nedeniyle küçümsemeyin, onları yok saymayın. Çünkü onların da […]