Tezat

TEZAT:

İki düşünce, duygu ve hayal arasındaki birbirine karşıt olan nitelikleri bir arada söyleme sanatıdır.

Örneğin “Ağlarım, hâtıra geldikçe gülüştüklerimiz” dizesinde “ağlamak” ve “gülmek” sözcükleri zıt duyguları bir arada belirtmek için söylenmiştir ve bu dizede birlikte kullanılarak tezat sanatı oluşturulmuştur.

Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tabib

Kılma derman kim helâkim zehri dermanındadır.

Bu dizelerde “zehir” ve “derman” sözcükleri ile tezat sanatı yapılmıştır. Şair, kendisine sunulan çareyi, ilacı ya da çözüm yolunu zehir olarak düşünmektedir.

Aşağıdaki örneklerde altı çizili sözcükler zıt anlamlı oldukları için tezat sanatı bulunmaktadır:

Beni kınayanın gelsin başına

Bana sıla da bir gurbet il de bir

Ne efsûnkâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyet

Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

Ben de gördüm güneşin doğarken battığını

Esrarlı bir bakışın gönlü kapattığını.

Olmayıp sihr-i harâma meyyâl

Şiire sa’y et ki odur sihr-i helâl

Tezat sanatı sadece sözcüklerle değil şiirin bütününe yayılan anlamla da kurulabilir:

Gülelim, oynayalım kâm alalım dünyadan

Ma-i tesnîm içelim çeşme-yi nev-peydâdan

Görelim âb-ı hayat aktığın ejderhadan

Gidelim serv-i revânım yürü Sa’dâbâd’e

Şiirin üçüncü dizesinde yer alan “ab-ı hayat” ve “ejderha” sözcükleri arasında tezat sanatı yapılmıştır. Çünkü bu dizede ejderhanın ağzından akması gereken zehirdir fakat akan su, “âb-ı hayat”tır. “âb-ı hayat” ise insana ölümsüzlük verir.

edebiyatvadisi

Next Post

Günün Sözü

Paz Tem 7 , 2019
Açlıktan ölmek üzere bulunan bir köpeği kurtarınız, sizi ısırmayacaktır. İnsan ile köpek arasındaki tek fark budur. (Mark Twain)