SES DÜŞMESİ

A) ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE DÜŞMESİ): İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecesindeki dar ünlüsünü düşürür.

kar(ı)n – ı karnı,                     

boy(u)n – um boynum,     

keş(i)f – i keşfi,                      

bur(u)n – u burnu

şeh(i)r – e şehre,                   

as(ı)l -ı aslı,     

buy(u)r – un buyrun,              

zih(i)n – im zihnim,     

gön(ü)l – üm gönlüm             

oğul – u  oğlu

omuz-u  omzu

sağanak sağnak,

burada burda

nerede nerde gibi az sayıdaki örnekte ise, kelimenin yapısında orta hecedeki ünlünün düştüğü görülür.

Not: İkilemelerde ses düşmesi olayı olmaz.

burun buruna, omuz omuza, göğüs göğüse

şehirden şehire, gönülden gönüle

Bazı sözcükler türerken ünlü kaybına uğrar.

anı-lamak – anlamak

ay(ı)r-ı ayrı, ayrılmak,  ayrılma, ayrıntı    

sıy(ı)r – ıl – mak  sıyrık, sıyrılmak,      

çev(i)r – il – mek çevrilmek, çevre, 

kav(u)r – ul – mak kavrulmak, kavruk,

iler(i) – le – mek ilerlemek, ilerleme   

kok(u) – la – mak koklamak,  koklama 

oy(u)n – a – mak oynamak, oynama

uy(u) – ku uyku, uykulu

buyur->buyuruk>buyruk

kavuş->kavuşak>kavşak

sızı>sızıla->sızla-

yumurta>yumurtala->yumurtla-

biri birine>birbirine

sarı ar->sarar-

devir-im devrim, devrilmek

kıvır-ım  kıvrım, kıvrılmak

savur-mak savruk, savrulmak

yanıl-mak yanlış

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcüklerle “olmak” ve “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulurken dar ünlü düşer.

sab(ı)r + etmek sabretmek    

kay(ı)t + olmak kaydolmak    

keş(i)f + etmek keşfetmek

kayıp + olmak   kaybolmak

Bazı sözcüklerin birleşmesi sırasında ünlülerin düştüğü görülür.

kay(ı)n + ana kaynana           

cuma + (e)rtesi cumartesi        

kahv(e) + altı kahvaltı            

n(e) + için niçin             

sütl(ü) + aş sütlaç

bu ara>bura,

şu imdi>şimdi,

sarıarmak>sararmak,

karında eş>kardeş,

dalda eş>dadaş,

arkada eş>arkadaş,

ne için>niçin,

ne asıl>nasıl

bulama aş>bulamaç

B) ÜNSÜZ DÜŞMESİ:  Genellikle “k” ünsüzüyle biten bazı sözcükler “cık, -cik, -cuk, -cük, cek, -cak,” eki aldığında “k” ünsüzü düşer.

küçü(k) – cük küçücük           

küçü(k) -l küçül            

büyü(k) – cek büyücek           

mini(k) – cik minicik     

alça(k) – çık alçacık    alça(k) -l alçalma, alçalmak       

yükse(k)-l yüksel       

seyre(k)-l seyrel     

ufa(k)– l ufalmak, ufacık, ufarak

sıcakcık>sıcacık,

yumuşakcık>yumuşacık,

ast teğmen>asteğmen,

üst teğmen>üsteğmen

wpntr

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

SES TÜREMESİ

Cum Kas 8 , 2019
Sözcüklerin asıllarında bulunmayan ünlü veya ünsüz bir sesin türemesi olayıdır. A) ÜNLÜ TÜREMESİ: “-cık, -cik” eki alan bazı sözcüklerde ek ile sözcüğün arasında “a, e, ı, i” ünlülerinin türediği görülür. az – cık az(ı)cık            bir – cik    bir(i)cik                   genç – cik   genc(e)cik                  dar – cık    dar(a)cık sapsağlam>sapasağlam, güpgündüz>güpegündüz, bircik>biricik, genççik>gencecik, […]