İsim-Fiiller

İsim-Fiiller:

İsim-fiilerfiillere getirilen –mak, –mek, -ma, -me, –ış, –, –,-üş ekleriyle oluşturulan geçici isimlerdir. 

Oluşturulan bu isimlerfiillerin adını gösterirlerkoşmakgelmekgülmeuçmaaçışgelişokuyuşdüşüş … gibi. 

 

İsim-Fiillerin Özellikleri: 

 1. mak, –mek, -ma, -me, –ış, –, –, –üş ekleriyle kalıcı isimler yapılabilir. Bu şekilde oluşturulan isimlerfiilimsi diyemeyiz: 

çakmak, ekmek, dondurma, dolma, kıyma, sıtma (ısıtma), sarmakavurmabazlamakazmabasmauçurtmaduruşmadüğmesunuştanışdalışyanlışalış verişsürmedikiş… gibi.

 

2. İsim-fiiller anlam yönünden fiilgörev yönünden isim durumundadır: 

Kitaptan bir bölüm okumak istedi.    

Bu cümlede iki eylem söz konusudurokumak ve istemekokumak” isim-fiili anlam yönünden fiilgörev yönünden ise cümlede isim niteliğindedir. 

Aşağıdaki örneklerde de isim-fiiller, kullanıldıkları cümlelere anlamsal yönden bir “eylem” katkısında bulunmaktadır:

Hafta sonu yaptığımız pikniği anlatmamı ister misiniz?     (eylemleranlatma —  isteme) 

Bahçedeki çiçekleri sulamak için musluğu açtı.  (eylemlersulamak – — açma) 

Söz verdiğiniz saatten daha erken gelişiniz bizi çok sevindirdi.  (eylemlergeliş — sevinme) 

 

3. İsim-fiiller,kişi kavramı taşımadıkları için fiil çekimine girmezlerİsimler gibi iyelik  ve durum (hâlekleri alabilirler: 

İyelik ekleri almış isim-fiiller

bak-ma-m, gör-me-n, gül-me-si,  yürü-y-üş-ü-müzduy-ma-nız, git-me-leri… 

Durum (hâleki almış isim-fiiller

konuşmak-tan, dinlmek-ten, git-me-y-e,  gör-me-y-e, anlatış-tan, çök-üş-e… 

 

4. Fiillere getirilen olumsuzluk ekinden sonra da isim-fiil ekleri getirilebilir 

bak-ma-makbul-ma-mak, gül-me-mek, dinle-me-mekdinle-me-me, gör-me-y-çık-ma-y-ış 

 

5. İsim-fiiller, aldıkları “-mak, –mek, -ma, -me, –ış, –, –, –üş” ekleriyle yapıca birer türemiş isim niteliğindedir: 

 koşmakyüzmekbakmagitmebekleyişoturuş, gülüş… 

 

 6. İsim-fiiller,önlerine başka sözcükler alarak isim-fiil grubu oluştururlar: 

İsim + isim fiil:    çay demlemeksu içmekkitap okumakbilet almakçiçek toplamak 

İsim +  -i durum eki + isim-fiilkapı-y-ı kapatmakarkadaş-ı çağırmak,

masa-y-ı temizlemeksistem-i çözmekduygu-y-u aktarmak… 

İsim + -e durum eki + isim fiilbahçe-y-e gitmekkitaplar-a bakmak,  kahvaltı-y-a çağırma… 

İsim + -de durum eki +isim-fiil: ev-de oturmak,  sınıf-ta beklemek,  çarşı-da buluşmak 

İsim + -den durum eki + isim-fiilköprü-den geçmekağaç-tan düşmek,  

tren-den inmek-ten çıkmakuyku-dan uyanmak… 

İsim + ile + isim-fiilsra-y-la girmekuçak-la gitmekcoşku-y-la söylemek,  merak-la bakmak… 

 

7. İsim-fiiller,kullanıldıkları cümleleri yapıca “girişik-birleşik cümle”  hâline getirirler. 

 

8. İsim-fiiller,cümlede isimlerin aldıkları tüm öge görevlerini üstlenirler: 

a) İsim-fiiller ve isim-fiil gruplarıcümlede yüklem olurlar: 

En sevdiği eylemkitap okumaktır.  (Yüklem isim-fiil grubudur.) 

Yapabileceğimiz tek şey beklemekti. (yüklem isim-fiildir.) 

 

b) İsim-fiiller ve isim-fiil grupları cümlede özne görevi üstlenirler: 

Çalışmak, her insanın yapması gereken bir eylemdir.  (Özne isim-fiildir.) 

Gemi yolculuğu yapmakonun en büyük hayaliydi. (Özneisim-fiil grubudur.) 

 

c) İsim-fiiller ve isim-fiil grupları cümlede nesne görevinde bulunurlar: 

Derslerinize çalışmayı ihmal etmeyiniz. (Nesne isim-fiil grubudur.) 

Bu sanatçı alkışlanmayı hak ediyor. (Nesne isim-fiildir.) 

 

d) İsim-fiil ve isim-fiil grupları cümlede dolaylı tümleç (yer tamlayıcısıgörevi üstlenir: 

Tatile çıkmaya hazır mısınız? (Dolaylı tümleçisim-fiil grubudur.) 

Hafta sonları film izlemeye bayılır. (Dolaylı tümleçisim-fiil grubudur.) 

Arkadaşını gördüansızın gülmeye başladı.  (Dolaylı tümleç isim-fiildir.) 

 

e) İsim-fiil ve isim-fiil grupları cümlede zarf tümleci görevi üstlenir: 

Bütün gününü kitap okumakla geçirdi. (Zarf tümleci  isim-fiil grubudur.) 

Üzülmekle bir yere varamazdım. ( Zarf tümleci isim-fiildir.) 

 

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler isim-fiildir:

Bütün gününü derslerine çalışmak ve resim çizmekle geçiriyordu.

Denize karşı bir kayanın üzerinde oturmayı alışkanlık edinmişti.

Öğrenciler, ders çıkışında otobüs durağına ilerlediler.

Çalışma odasının duvarları, tavanı paketler, şişkin karton kutular, içleri sayısız fişle dolu teneke kutularla kaplıydı. Bu kadar belge karşısında içimde korkuyla karışık bir hayranlık uyandı. “Hocam,” dedim heyecanlı bir sesle, “Sizin tükenmek bilmeyen iyilik ve bilginize ihtiyacım var.”

Uyarı:

1. İsim-fiil eki olan “–ma/-me” fiilleri olumsuz fiil yapan “-ma/-me” ekiyle karıştırılmamalıdır.

 

Örnek ÖSYM sorusu:

               Heyecanlandım nedense

               Hep sevgiden konuşmak istiyorum

Bu dizelerdeki eylemsinin türce özdeşi olan eylemsi aşağıdaki dizelerin hangisinde vardır? (1998 ÖSS)

A) Kâğıt kayıkları yüzdürdük

     Derenin boz bulanık sularında

B) Derdimiz bize yeterken

     Komşularınki de üstüne tuz biber eker

C) Sevgi bir çocuğun gülen gözleridir

     Ve özgür bir uçurtmadır gökyüzünde

D) Konarsan güle kon dikene konma

     Eski düşmanların dost olur sanma

E) Aydınlığı bu kadar soğutabilmek ne zor

     Bulutları küçük camlara sığdırabilmek

Çözüm: Sorudaki şiirin kinci dizedeki  “konuşmak” eylemsisi bir isim-fiildir. Bu isim-fiilin türce özdeşi olan diğer isim-fiiller  E seçeneğinde bulunmaktadır: soğutabilmek ve sığdırabilmek.  Cevap E.

edebiyatvadisi

Next Post

Sıfat-Fiiller

Paz Tem 7 , 2019
SIFAT-FİİLLER: 1. Sıfat-fiiller, fiillerin kök ya da gövdelerine getirilen “-an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -r, ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/miş” ekleriyle yapılır. 2. Sıfat-fiiller anlam yönünden fiil, görev yönünden sıfat durumundadır. 3. Sıfat-fiiller, sıfatların görevlerini üstlenir. İsimlerin önlerine gelerek sıfat tamlamaları kurarlar. 4. Sıfat-fiiller, sıfat tamamlamalarının cümlede üstlendiği her görevi yüklenirler. Cümlede özne, […]