Terkib-i bentin vasıta beytinin sürekli tekrarlandığı biçimdir. Kâfiye düzeni aa, xa, xa, xa, xa, xa, bb, cc, xc, xc, xc, xc, xc, bb… biçimindedir. Yaşamdan, talihten şikâyet, felsefi düşünceler, dinî ve tasavvufi konular ve toplumsal yergilerin işlendiği şiirlerdir. Bu türün en güçlü örneklerini Bağdatlı Rûhi ve Ziya Paşa vermiştir.

Terkib-i Bend: Aynı ölçüyle yazılan ve 5 -10 arası bentlerden oluşan nazım şeklidir. Son beyte vasıta, önde yer alan beyitlere ise hane denir. Son beyitlerin (vasıta) sürekli değişen beyitlerle birbirleriyle bağlanmasıyla oluşur. Terkib-i bentler didaktik (öğretici) şiir türlerindendir. Kafiye düzeni aa, xa, xa, xa, xa, xa, bb, cc, xc, xc, […]

Murabba: Aynı aruz ölçüsü ve kafiyede dörder dizelik bentlerle yazılan nazım şeklidir. Kafiyelenişi aaaa, bbba, ccca… biçimindedir.  Konu yönünden zengindir. Övgü, yergi, dinî ve öğretici konular yanında farklı konular da yer alabilir. Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül Kara sevdaya yiler bî-ser ü bî-pay gönül Demedim mi sana dolaşma ana […]

Şarkı Tuyuğ gibi yine Türklerin bulduğu bir nazım türüdür. Genellikle dörtlükler hâlinde ve bestelenmek amacıyla yazılır. Bu nedenle dörtlük sayısı azdır. 5 ya da 6 dizelik bentlerle yazılmış şarkılar da vardır. Kafiye düzeni aaaa, bbba, caaa… biçimindedir. İlk dörtlüğün 2. ve 4. dizeleri ya da sadece 4. dizesi bütün dörtlüklerin […]

Tuyuğ Divan edebiyatına Türkler tarafından kazandırılmış bir nazım türüdür. Halk edebiyatındaki mani türünün Divan edebiyatındaki karşılığıdır. Tek dörtlük hâlinde ve aruzun “Failatün, failatün, failün” kalıbıyla yazılır. Kafiye düzeni mani ile aynıdır: aaxa Manide olduğu gibi cinaslı kafiye kullanılır. 14. yüzyıl şairi Kadı Burhaneddin, bu türün kurucusu sayılır. Seyyid Nesimi ve […]

Rubai: Divan edebiyatımıza İran edebiyatından geçmiş bir türdür. Dört dizeden oluşur ve konuları genellikle felsefi ya da tasavvufidir. Kafiye örgüsü (aaxa) ya da (xaxa) biçimindedir. Rubailerde mahlas kullanılmaz. Aruz ölçüsüyle yazılan rubailer, aruzun bir kalıbıyla yazıldığı gibi her dizesinde aruzun farklı bir kalıbı kullanılabilir. Bu türün en büyük şairi İranlı […]

Mesnevi Sözlük anlamı “ikili, ikişer ikişer” demektir. Her beytin dizeleri kendi aralarında kafiyeli ve aruz kalıplarının kısa olanları ile yazılan uzun nazım biçimidir. Kafiye düzeni aa, bb, cc, dd, ee, ff…  olarak sürer. Günümüzdeki uzun manzumelerde de bu tipteki kafiye düzeni kullanıldığında kafiye sistemine “mesnevi tipi kafiye” adı verilir. Mesneviler, […]

DİVAN EDEBİYATI SANATÇILARI 13. YÜZYIL: 1. HOCA DEHHANİ: Hoca Dehhani, bilinen ilk Divan şairidir. Dehhani’nin şiirleri gazel ve kasidelerden oluşmaktadır. Bugüne kadar 1 kaside ve 7 gazeli bulunmuştur. Aruzu başarıyla kullanmıştır. Şiirlerinde din dışı konulara yer vermiştir. Özellikle tabiat, çiçek, gül mevsimi ve bitkileri bütün canlılık ve güzellikleriyle şiirlerine taşımıştır. […]

İKİNCİ YENİ SONRASI ŞİİR: ENİS BATUR: İlk yazısı 1970’te, ilk kitapları 1973’te yayımlandı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Dairesi Başkanlığı, Milliyet Gazetesi’nin kültür servisi ve yan yayınlar yöneticiliğini, illiyet Büyük Ansiklopedi’nin ve Dönemli Yayıncılık’ın genel yayın yönetmenliğini yaptı. 1988’den 2004’e kadar Yapı Kredi Yayınları’nda çalıştı. Yazı, Oluşum, MEB, Tan, Gergedan, Şehir, […]

İKİNCİ YENİ: Aklın mantıksal işleyişine sırt çevirdiler, gerçeküstücülüğü daha bilinçli benimsediler. Anlama değil imgeye kapılarını sonuna kadar açtılar. Konuşma diline uzak kaldılar, edebi sanatlara özgürlük tanıdılar. I. Yeni’nin tam tersi noktadan yola çıkarak halk kültüründen uzaklaştılar. Anlamı karartan ve gizleyen bir tavır takındılar. Sözcüklerin çağrışımlarla derinleşen ve çoğalan değerine önem […]